Ünite 1: Astronomi Neleri Konu Alır?

I. Konu:

Astronominin İlgilendiği Şeyler

Astronomi birçok şey ile ilgilendiği için fizik, matematik, kimya ve biyoloji ile diğer bilim dalları ile olduğundan daha iç içedir.

Astronominin ilgilendiği bazı şeyler:

Resim1

1) Büyük Patlama:

gfnghghghg

   Büyük Patlama, 13,7 milyar yıl önce evrenimizi oluşturmuş olan şeydir.

2) Galaksiler (gökadalar):

   İçinde çok sayıda yıldız bulunduran, ortasında dev bir karadelik bulunduran ve kütleçemiyle (yerçekimi) birarada bulunan bir gaz ve toz bulutudur.

2.1. Samanyolu: Yaşadığmız Galaksinin adı Samanyolu‘dur. İçinde 200 milyar yıldız bulunur. Ortasında Sagittarius*A adlı dev karadelik vardır. Çapı 100.000 ışık yılıdır. Sarmaldır. 3,789 milyon yıl sonra komşu gökadamız olan Anromeda ile çarpışacağız ve neredeyse 2 milyar yıl sonra ise iki gökadanın birleşimi olan Milkomeda Gökadası oluşacak.

images21213

                            3) Bulutsular:

    Yıldız öldükten sonra uzaya bıraktığı gaz ve tozdur. Yeni yıldız oluştururlar. Bulutsunun diğer bir adı da doğum evidir.

hs-1995-44-a-small_web

”Yaratılış Sütunları” adlı bulutsu.
 

                              4) yıldızlar: 

He1523a

HE 1523-0901

Çok sıcak ısılarda biraraya gelmiş gaz ve tozdan oluşan yapılardır. Nükleer füzyonla Hidrojeni, Helyuma dönüştürerek enerji üretirler. Ancak sadece Helyum yaratmazlar; Lityumdan, Demire kadar olan bütün elementleri de oluştururlar. Güneş’imiz gibi ortalama yıldızlar sadece Hidrojeni, Helyuma çevirerek füzyon yaparlarken, daha büyük yıldızlar ise demire kadar olan bütün elementleri üretirler ve bundan dolayı daha az yaşarlar, çünkü demir üretmeye başladıklarında demir, yıldızın tüm enerjisini emer ve yıldız önce çok büyür ve ilk katmanını uzaya bırakır, sonra da kütleçekimine yenik düşüp süpernova adı verilen çok güçlü bir patlamayla yok olur ve bulutsu oluşur.

Not: Güneş’in 10-30 katı yıldızlar öldüklerinde oluşan patlama hipernova (gama ışını patlaması) olarak adlandırılırlar. Hipernovalar bulutsu ouşturmazlar, çünkü çok hızlı patlarlar.

   * Yıldızlar, ikili, üçlü, dörtlü, beşli hatta altılı olabilirler. Güneş ender bulunan tek başına bir yıldızdır.

tıldızların renkleri

4.1. Güneş:  Samanyolu’nun merkezine 26.000 ışık yılı uzaklıktadır. Güneş günümüzde Samanyolu’nun daha büyük olan Kahraman kolu ve Yay kolu arasında kalan Orion kolu (Avcı kolu)‘nun iç kısmında, Yerel Yıldızlararası Bulut içinde yüksek sıcaklıkta dağınık gaz bölgesi olan düşük yoğunluklu Yerel kabarcık içinden geçmektedir. Güneş Sisteminin ”ana yıldızıdır.” Güneş’in kutupları yirmi beş günde bir tam tur dönerken, ekvatoru otuz günde bir tam tur döner. Güneş lekeleri onbir yılda bir azalır ve onbir yıl sonra da artar. Lekelerin artmasına Güneş maksimumu, azalmasına ise Güneş minimumu denir. Güneş maksimumunda Güneş fırtınaları fazla, minimumda ise az olur. En son Güneş maksimumu 2012 yılında başlamıştır. Çapı 1.392.000 km’dir. Güneş’ten bir ışık yılı uzakta Oort Bulutu bulunur.

oort1

Not: Oort Bulutu’nu 1950 yılında John Oort keşfetmiştir.

407223_10150686985174534_1655733413_n

                                      Güneş’in iç yapısı

* Korono yanlış yazılmış doğrusu ”korona veya taç küre”dir. Fotosfer’in diğer adı ”ışık küre” dir.

* Güneş’in iç ısısı 15 milyon derece, yüzeyi ise 5.500 derecedir.

Güneş’in ölümü

   Güneş ortalama bir yıldız olduğundan 10 milyar yıl yaşayacak. Güneş daha bu ömrün yarısında bile değil (4,5 milyar yaşında)! Ancak ölünce süpernova olmayacak, çünkü olamacak kadar küçük.

   Güneş ölürken ilk önce çok büyüyerek bir kızıl dev yıldıza dönüşecek (Merkür, Venüs ve Dünya’yı içine alacak) ve  koronasını uzaya bırakacak ve bir bulutsu oluşturacak, sonra küçülerek bir beyez cüce yıldıza (Boyutu Dünya kadar olan bir yıldız) dönüşecek ve 1 trilyar yıl sonra kara cüce yıldıza dönüşüp yok olacak.

Güneş Sistemi gezegenleri ve Güneş Sistemi’nin oluşumu

yjjjjjjjjjjjjjjj

Güneş Sistemi’nin oluşumu: 7 milyar yıl önce süpernova oluşturabilecek bir yıldız öldü ve bunun sonucunda oluşan bulutsudan oluşan yıldızlardan biri de Güneş’ti. Güneş’ten arta kalanlardan ise gezegenler oluştu.

Gezegenlerin sıralanışı: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’dür.

Not: Plüton 2009’dan beri gezegen sayılmıyor. Çünkü 2009’da Eris adı verilen gezegen bulundu ve Plüton’dan daha büyüktü, bundan dolayı Plüton ve Eris gibi gezegen uydusu olabilecek kadar küçük gezegenler cüce gezegen olarak adlandırıldı. 

Venüs, Dünya ve Mars, Güneş’in yaşanabilir bölgesinde (Goldilocks Bölgesi) bulunur. Peki neden Venüs ve Mars’ta hayat yok? Aslında eskiden vardı ama çeşitli nedenlerden dolayı yok oldu. Bu nedenleri daha sonra anlatacağım.

Resim1

* Mars ile Jüpiter arasında bir asteorid kuşağı bulunur ve bu asteorit kuşağına Asteorit Kuşağı denir.

* Neptün’ün ötesinde bir kuyruklu yıldız kuşağı bulunur buna ise Kuiper Kuşağı adı verilir. Burada cüce gezegenler de bulunur.

121105asteroid2255

mş

    5) Karadelikler:

   Karadelikler o kadar yoğundur ki ışığı bile yutarlar. Karadeliğin geri dönülemez noktasına olay ufku denir.

Resim1

6) Gezegenler:

Gezegenler, ana yıldız veya yıldızları oluşurken arta kalan malzemeden oluşurlar. Güneş Sistemi dışındaki gezegenlere ötegezegen denir. Yıldızına yakın gezegenler kayalardan oluşur ve kaya gezegen adını alır. Uzakta olanlar ise gaz ve tozdan oluşur ve gaz dev adını adını alır.

6.1. Güneş Sistemi’ndeki gezegenler: Güneş Sistemi’nde sekiz gezegen vardır. Asteorit Kuşağı’na kadar olanlar iç gezegen sonrası ise dış gezegen olarak adlandırılır.

1. Merkür:

5421464

   En küçük gezegendir. Ancak çekirdeği olması gerekenden daha büyüktür (Merkür’ün %60’ı çekirdektir. Bu oran Dünya’nın üç katıdır) çünkü Merkür oluşurken bir proto-gezegenin (yeni doğmuş gezegen) çarptığı ve yüzeyinin çoğunu uzaya savurduğu biliniyor. Bunun kanıtları yüzeyinde görülebilir: bir yarımküresindeki yüzey inceyken, diğer yarımküresi daha kalındır. Güneş’e uzaklığı 57,9 milyon km’dir. Yüzey ısısı 460 derecedir. Güneş’e çok yakın olduğu için gezegen boyunca Güneş rüzgârları esmektedir. Çapı 4880 km’dir.

2. Venüs:

Resim999999999999

  Dünya ile neredeyse aynı büyüklüktedir. Venüs ile Dünya yan yana oluşmuşlardır ve bundan dolayı aralarında materyal alışverişi olmuştur. Eskiden Venüs’te yaşam vardı, Şimdi ise olmamasının sebebi: Venüs’te 1600’den fazla volkan vardır ve zamanla bunlar sera etkisini artırdı ve Venüs yavaş yavaş şimdiki haline geldi, dolayısıyla da atmosferi çok kalınlaştı (Dünya’nın atmosferinin doksan katı) ve ısındı (470 derece). Venüs’te bir yıl 224,4 Dünya günü, bir gün ise 243 Dünya günüdür. Venüs’ün bulutları çok yoğundur. Venüs’te sülfirik asit yağmurları olur. Çapı 12.104 km’dir. Pisagor aynı şey olduklarını bulana kadar sabah yıldızı (phosphoruz)  ve akşam yıldızı (hesperus) olarak adlandırılırdı. Güneş’e uzaklığı 108,2 milyon km’dir.

3. Dünya:

İçerik

  Dünya’nın yüzey alanı 510.065.600 kilometrekare, çapı 12.756 km’ dir. Güneş’e uzaklğı 149,6 milyon km’dir. Güneş ışığı Dünya’ya sekiz dakikada bir ulaşır. Dünya’nın 0,5 derece ile 23,5 derece arası bir eğikliği vardır (her gezegenin bir eğikliği vardır).

Resim1

   Dünya daha yeni oluşmuş bir gezegenken yanında oluşmuş Thea (Mars boyutlarında) adlı gezegen 40.000 km hızla ve 45 derecelik bir açı ile çarpmış ve Dünya’nın yörüngesine saçılan kaya parçaları milyonlarca yıl sonra Ay’ı oluşturmuştur.

   Dünya’nın etrafında 3000’den fazla yapay uydu vardır:

1337706443_liveimagesfoto-haber271dunya-cevresinde-uydularf12144047

4. Mars

h

  Mars da eskiden Dünya gibiydi, fakat daha küçük olduğu için çekirdeği soğudu ve atmosferi yavaş yavaş yok oldu dolayısıyla hayat da yok oldu (67 milyon yıl önce). Güneş’e uzaklığı 228 milyon km’dir. Çapı 6790 km’dir. Mars’da, Güneş Sistemi’nin en büyük dağı olan Olimpos Mons volkanı bulunur. Mars’ın toz fırtınaları 100 km yükseğe kadar çıkabilir.

   Mars’ın iki uydusu vardır, bunlar:

1. Phobos

Phobos

2. Deimos

Deymos

5. jüpiter

jupiter_anim

  Güneş’e uzaklığı 778,5 milyon km’dir. Çapı 143.000 km’dir. Jüpiter Büyük Kırmızı Leke adı verilen çok büyük (Dünya’nın üç katı) bir fırtınaya sahiptir. Büyük Kırmızı Leke, 1664’te gözlendi ve hala sürmektedir, ancak şimdilerde küçülmeye başladı. lekede rüzgâr hızı 100-2300 km\h’dir. Jüpiter’in manyatosferi (atmosferin en dış katmanı) 750 milyon.km uzunluğundadır. Manyetosfer kükreme benzeri bir ses çıkarttır ve a.m. radyoları bu sesi üç saatte bir alır. Jüpiter’in manyetosferini görebilseydik Ay’dan daha büyük (altı Ay byutunda) görünürdü. Jüpiter’in çok sönük ve kırmızı bir halka sistemi vardır. altmış üç uydusu vardır. En büyük dört uydusu 1610 yılında gözlenmiştir. Bu dört uyduya Galile Uyduları veya Galileitler denir.

   Galileitler:

1. İo

Resim54

2. Europa

Resim523

3. Callisto

Resim5243

4. Ganymede

Resim521,

Not: Ganymede, Güneş Sistemi’nin en büyük uydusudur (çapı 5262 km).

6. Satürn

4_years_of_saturn

  Güneş’e uzaklığı 1,4 milyar km’dir. Çapı 120.500 km’dir. Satürn’ün Beyaz Leke adı verilen fırtınası bütün gezegeni kaplar. Satürn’ün, bir de kuzey kutbunda düzgün altıgen biçiminde bir fırtınası vardır. Satürn’ün bir değil birden çok halkası vardır, bu halkalar sırasıyla: A, B, C, D, E, F ve G halkalarıdır. Bu halkalar söyle oluşmuştur (bütün halkalı gezegenlerin halkaları aynı şekilde oluşmuştur): Satürn’ün Gaga isimli uydusu bir kuyruklu yıldız çarpmasıyla veya Satürn’ün kütleçemiyle parçalanır ve Gaga’nın parçaları halkaları oluşturur. Halkalar iç kenarlardan dışa 100.000 km’lik alana yayılsa da kalınlıkları sadeca yirmi metre olabilir. Halkalar %99 donmuş sudur, Parlaklıkları da buradan gelir. Halkalar 400 milyon yaşındadır. Satürn’ün altmış Uydusu vardır. En büyükleri: Phoebes, Hyperion, Mimas, Titan, Rhea, Lapetus, Dione, Tethys ve Enceledus’dur.

7. Uranüs

Uranüs

  Güneş’e uzaklığı 2,8 milyar km’dir. Çapı 51.120 km’dir. Uranüs ve Neptün’ün 1\3’inin su olduğu düşünülüyor. Uranüs ve Neptün, Güneş’ten çok uzakta olduğu için bu iki gezegene buz devler denir. Güneş Sistemi’nin ilk zamanlarında Uranüs ile Neptün’ün yerleri daha değişikti: Neptün, Güneş’e Uranüs’ten daha yakındı. Bunun nedeni şöyledir: Güneş Sistemi’nin ilk zamanlarında Jüpiter ile Satürn daha yakındı: Jüpiter, Güneş etrafında bir turunu tamamladığında Satürn ikinci turunu tamamlıyordu, iki gezegen de devasa olduğundan dolayı kütleçekimleri Neptün ile Uranüs’ü yörüngelerinden fırlatacak kadar kuvvetliydi ve bu sırada (Neptün ile Uranüs yörüngelerinden çıkarken) Uranüs, Neptün’ün önüne geçti. Ve Uranüs ile Neptün bugünkü yerlerine geldikleri zaman kuyruklu yıldız yağmuruna mahruz kaldılar ve durdular.

Uranüs’ün 98 derece eğik olmasının nedeni: Uranüs daha bugünkü yerine gelmeden önce, Dünya büyüklüğünde bir proto gezegen Uranüs’e çarptı ve Uranüs 98 derece eğildi. On beş tane uydusu vardır. En büyükleri:

54333333333333333333333333333333333333333333333333333857

8. Neptün

240px-Neptune_Full

   Güneş’e uzaklığı 4,4 milyar km’dir. Çapı 50.538 km’dir. Dünya gibi, bulutları vardır, ama nedeni bilinmemektedir. Büyük Koyu Leke adlı bir fırtınası vardır. Jüpiter’inkinden biraz daha kalın bir halka sistemi vardır. Yirmi yedi uydusu vardır. En büyükleri: Triton, Nereid, Proteus’dur.

7) Kuyruklu Yıldızlar

kuyruklu-yildiz-2

   Kuyruklu yıldızlar aslında yıldız değildirler. Donmuş halde su, buz ve tabii ki kayadan oluşurlar. Kuyruklu olmalarının nedeni: Güneş’e yaklaşırken donmuş halde olan su ve buz buharlaşır ve kuyruk gibi görünür. Kuyruklu yıldızlar, asteoritlerden daha büyük olurlar. Kuyruklu yıldızlara kirli kartopu veya buzlu çamur topu da denir.

Not: En ünlü kuyruklu yıldız Halley kuyruklu yıldızı‘dır. Halley, yetmiş altı yılda bir gökyüzünde görünür (bir daha 2061 yılında görünecek). Eskiden insanlar Halley’i tanrılar onlara kızdığı için göründüğünü sanarlardı ve çok korkup tanrılara kurban verirlerdi [tek tanrılı dinlerde ise bütün gece tanrıya dua edilirdi çünkü bu şeytanın işi olarak görülürdü (bu asteoritler ve bütün kuyruklu yıldızlar için geçerlidir)]. Ta ki Edmond Halley, 1705 yılında onun bir kuyruklu yıldız olduğunu anlayıncaya kadar bu şeyler yaşanmıştır.

8) Asteoritler

vesta

   Gezegen artıklarıdırlar. Çapları birkaç cm’den birkaç km’ye kadar değişebilir. Asteoritler bulundukları yerlere göre ad alırlar: Uzayda asteorit, Dünya’ya düşerken meteor, Çarptıktan sonra da meteorit (gök taşı) adlarını alırlar. Dünya’dakine gök taşı çukuru veya krateri, diğer gezegenlerdekine ise meteor çukuru veya krateri denir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s